اقتصاد – اقتصاد چیست؟

اقتصاد مقاومتی یک کلّ فراگیر است که از عرصهی علمی تا عرصهی فعالیتهای فنّی، تا عرصهی خدمات، تا عرصهی بازرگانی و صادرات و واردات، تا عرصهی آموزش در دانشگاهها و دبیرستانها، همه را شامل میشود. از آدام اسمیت تا کینز و فریدمن همگی برای حل این مشکل تلاش کرده اند. اما کینز بر این باور بود که چرخه های مخرب اقتصاد در بلند مدت برگشت ناپذیرند؛ بنابراین دولت ها باید برای رسیدن به اشتغال کامل در اقتصاد دخالت کنند. از نظر اسمیت تقسیم کار بدون وجود سازمان برنامه ریزی یا دخالت های دولت به صورت خودبخود در بازار صورت می گیرد. با این اوصاف، به نظر میرسد کارگران در ایران با تکیه بر حداقل دستمزد چهار میلیون تومانی خود یکی از اصلیترین تشکیل دهندگان این صف ۲۰میلیون نفری به شمار بیایند. وجود همین عدم قطعیت در اقتصاد موجب شده که بسیاری نام علم را برای آن در نظر نگیرند. تا پیش از کینز و نظریات او اقتصاد دانان بر این باور بودند که نوسان های اقتصادی، عدم تعادل هایی هستند که توسط بازار و مکانیزم های آن در کوتاه مدت اصلاح می شوند و دوباره اشتغال کامل در جامعه برقرار می شود. مباحث اقتصادی تا پیش از انتشار ثروت ملل اسمیت عمدتا بر پایه قضاوت عملکردهای اقتصادی بود تا تحلیل آن ها.

این علم در تلاش است تا عوامل تولید محدود مانند نیروی کار، زمین، سرمایه و … تاریخ ۲۰۰ ساله علم اقتصاد مدرن با استفاده از ساز و کار بازار و نهادهای سنتی بر نحوه تخصیص بهینه عوامل تولید محدود آغاز شد. کار بسیار جالبی است. میزان مالیات بر درآمد اشخاص در این نظام بسیار بیشتر از سرمایه داری است. بعد از جنگ های جهانی امکان تاثیر گذاری مثبت دولت در حیطه اقتصاد کلان مطرح شد و اهمیت اقتصاد برای دولت ها بیشتر شد. در زمینهى نظارت هم نظارت برعملکرد دولت که مجرى این حرکت بزرگ و وارد در این میدان است، به عهدهى مجلس است. اینکه میگوییم «ستاد فرماندهی»، برای خاطر این است. ما میگوییم ریختوپاش نباشد؛ مصرف کردن یک حرف است، بد مصرف کردن یک حرف دیگر است. امسال که من دارم با شما حرف میزنم، کشفیّاتی درمورد گاز شده است که نشان میدهد که از آن مقداری که سال گذشته در آمارهای ما بود، از آن مقدار هم منابع گازی ما و ذخیرههای گازی ما افزایش پیدا کرده است؛ این وضع نفت و گاز ما است. که سال گذشته بنده اول سال گفتم، ما در مجموع دارایی نفت و گازِ زیر زمین، در دنیا اولیم؛ در گاز دوم، در نفت هم دوم یا سوم؛ اخیراً آقای رئیسجمهور یک گزارشی به من دادند که در خصوص گاز اولیم، در نفت قطعاً دومیم، این خیلی چیز مهمی است؛ هیچ کشوری در دنیا به قدر ایران ما نفت و گاز ندارد.

و سوّم علم؛ حرکت علمى در کشور خوب آغاز شده است؛ بحمدالله در این سالها، در این ده دوازده سال حرکت خوبى در کشور بهوجود آمده؛ این حرکت مطلقاً نباید کُند بشود، بلکه باید سرعت و شتاب بگیرد. اوّلاً بایستی اقدامات عملیِ لازم در خصوص هر بند مشخّص بشود، مجریهایش دستگاههایی که متصدّیند معلوم بشوند، در هر بخشی زمانبندی لازم انجام بگیرد، امکانات لازم و چگونگی تأمین آن امکانات بایستی روشن بشود، بالاخره این سیاستها یک تحرّک عملی است و میدانی است؛ وقتی راهکار فراهم میکنید، در واقع یک تحرّک میدانی میخواهید بهوجود بیاورید، این الزاماتی دارد. مهارت کارگر را باید بالا برد؛ کارگر ساده که نمیتواند صرفاً با تجربهی خودش پیش برود؛ خب، البتّه تجربه هم مؤثّر است امّا آموزش لازم است. در دهه های اخیر، تحولات مهمی در عملکرد و تنظیم اقتصاد جهانی رخ داده است. عنوان «اقتصاد مقاومتی»، عنوان مهمی است. این رابطه اقتصادی همان صادرات و واردات است. اسمیت از ایده های آنان استفاده کرد و آن ها را به نظریه هایی در رابطه با چگونگی اقتصاد گسترش داد. مثلا چگونگی درخواست کالا توسط مصرف کننده یا چگونگی تعیین قیمت و تعیین مقدار تولید توسط تولید کننده و رسیدن به حداکثر رفاه اقتصادی مواردی هستند که در حوزه اقتصاد خرد مورد بررسی قرار می گیرند.

او می گوید: تقسیم کار مسبب افزایش رفاه عمومی است و این متناسب با شیوه تولید مردم است نه متناسب با مقدار طلا و نقره. سؤال اوّل این است که اقتصاد مقاومتی چه هست و چه نیست؟ اگر واقعاً یک تبیین دانشگاهی و آکادمیک نسبت به اقتصاد تهاجمی – به قول ایشان، مکمل اقتصاد مقاومتی – وجود دارد، چه اشکالی دارد؟ سؤال سوم: اگر تحقّق اقتصاد مقاومتی ممکن است، الزامات آن چیست، چه کارهایی باید انجام بگیرد؟ ؛ این از آن قبیل است، این کار را دنبال کنید؛ ایشان گفتند هفت هزار واحد صنعتی را ما راه میاندازیم، خیلی خب، این خوب است، یعنی این فراتر از کار معمولی و متعارف دستگاههای ما است. دشمن، با اقتدار جمهوری اسلامی مخالف است؛ هرچه عنصر و مایهی قدرت در جمهوری اسلامی است، دشمن با آن مخالف است. در همهی زمینهها همینجور است؛ در زمینهی اقتصاد همینجور است. ایجاد هماهنگی میان اقتصاد و جامعه یک مشکل مهم و همیشگی برای علوم اجتماعی بوده است. چالش های جدیدی را به میان آورده است. اسمیت میان قیمت جاری و طبیعی نیز تفاوت قائل بود.

دیدگاهتان را بنویسید